Wie nieuwtjes wil toevoegen: stuur je nieuwsberichtje naar info@saltabel.org 

14 novembre 2006 Projet Saltabru: répartition des orthoptères (criquets et sauterelles) dans la région de Bruxelles --   troisième feuille de contact

( 2,1 MB)

************************************************************************************

La troisième feuille de contact du projet d'atlas des orthoptères de Bruxelles (projet Saltabru) est prète. Vous pouvez la télécharger ici ( 2,1 MB). Elle contient les cartes provisoires les plus récentes.

Op zondag 6 augustus 2006 bezochten Ward Vercruysse, Bart Heirweg, Jurgen Dewolf en Peter Adriaens de omgeving van Nismes en Dourbes op zoek naar vlinders en sprinkhanen. Een van de redenen om de regio uit te kammen, was de melding van een Roodvleugelsprinkhaan Oedipoda germanica te Montagne-aux-Buis de week voordien. Die werd niet teruggevonden, maar rond de middag belde Bart om te zeggen dat hij een sprinkhaan had gevangen “met een beetje rood in de vleugels”… Hij had het beest opgestoten aan de rand van een tuin langs de weg van Dourbes naar Tienne aux Pauquis. Aan de telefoon werd al snel duidelijk dat het geen Roodvleugelsprinkhaan kon zijn: er was slechts een beetje rood enkel aan de basis van de vleugels en de achtertibia was rood. Het bleek uiteindelijk te gaan om een vrouwtje Rosevleugel, een soort die uitgestorven is in België. De laatste waarneming dateert van 1907, toen er nog een kleine populatie was in Torgny.

Verder zoeken in de tuin en onmiddellijke omgeving (wegbermen, weilanden, steenhoop) leverde geen andere exemplaren op.

Foto’s van deze Rosevleugel zijn hier te bekijken.

31 juillet 2006 Projet Saltabru: répartition des orthoptères (criquets et sauterelles) dans la région de Bruxelles --   deuxième feuille de contact

( 2,2 MB)

************************************************************************************

La deuxième feuille de contact du projet d'atlas des orthoptères de Bruxelles (projet Saltabru) est prète. Vous pouvez la télécharger ici ( 2,2 MB). Elle contient les cartes provisoires, résultat de la première année de prospection.

Op 18 juli 2006 werden enkele mannetjes Gouden Sprinkhaan waargenomen in het natuurgebied de Broekbeemd te Wellen, in een verruigd hooilandje vlak langs het wandelpad. Dit is de eerste waarneming van de soort in Zuid-Limburg.

David Beyen en Dirk Ottenburghs

Een lange reeks waarnemingen uit 2004-2005 is ingevoerd en verwerkt in de kaartjes. Vooral bij soorten als Zaagsprinkhaan en Weidesprinkhaan is dit opvallend.

 Tijdens het combikamp van JNM en Jeunes & Nature - met als voornaamste doelstelling de sprinkhanenfauna van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op kilometerhokniveau in kaart te brengen - werd aan de rand van het Zoniënwoud, bij de Kleine Hut / Petite Espinette (ES9725), een kleine populatie Zaagsprinkhanen ontdekt.

 Op zaterdag 13 augustus (2005) doorkruiste een groep kampdeelnemers een groot deel van het Zoniënwoud.

Aangekomen in een nieuw kilometerhok, wilden we een weinig interessant ogend weitje bekijken om een aantal gewone soorten als krasser te kunnen optekenen. Daarvoor waren we genoodzaakt langs een boerderij-achtig gebouw te passeren, dat uiteindelijk eigendom bleek te zijn van het BIM/IBGE (Brussels Instituut voor Milieubeheer/Institut Bruxellois pour la Gestion de l’Environnement).

Een ‘routinecontrole’ met de batdetector leverde het verrassende resultaat op dat in enkele geïsoleerde ‘cipressen’ (Thuja plicata ?), tussen wat we het woonhuis en de stallingen zouden kunnen noemen, verschillende Zaagsprinkhanen zaten te zingen! Er werden enkele pogingen ondernomen om de dieren uit de bomen te kloppen, maar die zaten blijkbaar te hoog. Ook in een Hulststruik (Ilex aquifolium) vlakbij zat een zingend exemplaar. Daarna probeerden we in de aanpalende bospercelen - gemengd loofbos dat de vergelijking met de biotoop van de soort in het zuiden van het land goed kan doorstaan - meer individuen te vinden; helaas zonder succes. Ook zoekacties later op de avond in de omgeving van Groenendaal (heel mooie, zuidgeëxponeerde bossen) leverden niets op.

De zoektocht naar Zaagsprinkhaan in het Brusselse werd ingegeven door een oud gegeven, dat echter niet in de voorlopige atlas van 2000 werd opgenomen.

Rik Devriese bericht:

“Er is geen oude melding uit het Zoniënwoud, alleen een prachtig geconserveerd beest, dat door ene Docteur Breyer werd gevonden "dans les environs de Bruxelles".  Het is de Selys-Longchamps die in zijn catalogus heeft vermeld: "aux environs de Bruxelles (Forêt de Soignes ?)", maar dat laatste was niet meer dan een gissing.

Zulke waarneming kan moeilijk in een 5x5km-hok worden geplaatst, en aangezien er uit het Brusselse veel soorten met één waarneming zijn, die later niet geconfirmeerd werd (Nemobius sylvestris, Omocestus viridulus, Omocestus rufipes, Stenobothrus stigmaticus, Myrmeleotettix maculatus, Gomphocerippus rufus), hebben we enkel die opgenomen met een duidelijk omschreven vindplaats.

In de atlas van 1988 staat de vindplaats wel aangegeven (op een 10x10km hok).”

Grote vraag is nu natuurlijk hoe de Zaagsprinkhanen in die cipressen zijn terechtgekomen? Het staat zo goed als vast dat in grote delen van het Zoniënwoud (en de onmiddellijke omgeving ervan) geen Zaagsprinkhanen voorkomen, en zeker niet rond de recente vindplaats. Mogelijk zijn de cipressen afkomstig van een kwekerij die gelegen is in het verspreidingsgebied van Zaagsprinkhaan, en zijn de dieren meegereisd (in wat voor stadium dan ook - ei, larve,…) toen de bomen vele jaren geleden zijn aangeplant. Dit zou betekenen dat ook op andere plaatsen ‘alien’ Zaagsprinkhanen kunnen worden gevonden. Enkele steekproeven op plaatsen met veel aangeplante bomen en struiken (parken, grote tuinen) in de Gentse binnenstad leverden in elk geval niets op.

Ward Vercruysse,

edward.vercruysse@inbo.be

Met dank aan Rik Devriese voor de informatie over het oude Brusselse gegeven, en aan Jeroen Vanden Borre en Koen Lock voor het nalezen van het manuscript.

Op 21 juni 2005 onderzocht ik samen met Robin Guelinckx het provinciaal domein Het Vinne in Zoutleeuw.

Tussen de pitrus, op de overgang van de schaars begroeide plagplaats en de dichte ruige vegetatie, waren een tiental Gouden sprinkhanen aan het zingen.

De toekomst van de Gouden sprinkhaan ziet er erg goed uit in het Vinne. Het gebied is door de natuurinrichtingswerken van zeer gesloten naar zeer open geëvolueerd en de grondwatertafel is flink verhoogd. De soort is zich waarschijnlijk aan het uitbreiden vanuit zijn relictpopulatie in het Natuurpuntgrasland.

Op 29 augustus 2005 ontdekte ik nochtans nog een zingend mannetje Gouden sprinkhaan op een andere locatie, namelijk in de vallei van de Grote Gete te Drieslinter (Linter). De vindplaats was een soortenarm grasland met zeer dichte vegetatie (FS4534).

Jorg Lambrechts

Op 13 juli 2005 was in een grasland dat kenmerken van het Zilverschoonverbond vertoont (UTM: FS 45 33) en kansrijk geacht werd voor Kustsprinkhaan een hoge dichtheid aan sprinkhanen aanwezig. Naast heel wat Krassers, die kortvleugelig waren en zich makkelijk lieten determineren, vlogen er heel wat dieren weg. Met een vlindernet werden deze gevangen ter controle en het bleken allemaal langvleugelige (zowel voor als achtervleugels) Krassers, in totaal tientallen dieren (medewaarnemer: Robin Guelinckx).

Zelf deed ik nog volgende waarnemingen.  

• 30 augustus 2005: 1 langvleugelig wijfje Krasser in een nat grasland in het Vlaams natuurreservaat ‘Zwinduinen- en –polders’. Er is een grote populatie Krasser aanwezig en een kleine populatie Kustsprinkhaan.
• Augustus 2004: meerdere langvleugelige exemplaren Krasser in een populatie die zeer hoge dichtheden bereikt, in het Natuurpunt reservaat De Paddepoel te Glabbeek. Deze langvleugelige dieren hadden midden ervaren waarnemers tot Weidesprinkhaan doen besluiten.
• 4 augustus 2001: 1 langvleugelig ex. in zeer dense populatie Krasser in botanisch soortenrijk grasland ‘de Zeyp van de Rode’ te Glabbeek

Jorg Lambrechts

Op 5 september 2005 werd een belangrijke populatie van de Rosse Sprinkhaan gevonden in de gemeente Halen (Limburg). Na populaties in Voeren (Limburg), het Meerdaalwoud (Vlaams-Brabant) en de Eikelberg in Aarschot (Vlaams-Brabant) is dit de vierde gekende vindplaats in Vlaanderen. Lees meer...

Projet SaltaBru: premières observations

Zaagsprinkhaan Barbitistes serricauda

Zuidelijke boomsprinkhaan Meconema meridionale

Blauwvleugelsprinkhaan Oedipoda caerulescens

Sikkelsprinkhaan Phaneroptera falcata

Kalkdoorntje Tetrix tenuicornis

************************************************************************************

Belles observations pendant le camp récent (5 à 14 août) de Jeunes et Natures à Bruxelles:

Barbitiste des bois Barbitistes serricauda

Méconnème fragile Meconema meridionale

Oedipode bleue Oedipoda caerulescens

Phanéroptère commun Phaneroptera falcata

Tétrix des carrières Tetrix tenuicornis

Projet Saltabru: répartition des orthoptères (criquets et sauterelles) dans la région de Bruxelles --                    Appel aux observateurs

( 404 kB)

************************************************************************************

Voici la première feuille de contact du projet d'atlas des orthoptères de Bruxelles (projet Saltabru). Le projet SaltaBru a pour objectif de rassembler un maximum d' information sur la répartition des orthoptères de Bruxelles. Vous trouverez tous les détails sur ce projet dans cette feuille de contact (bilingue) ( 404 kB). Vous pouvez aussi prendre contact avec Gilles San Martin (gsanmartin@tiscali.be) ou Dido Gosse (didogosse@hotmail.com).

Op 19 juli 2005 werden twee Greppelsprinkhanen (Metrioptera roeselii) waargenomen te Drongen-Luchteren; één in de Beekstraat en één in de Antoon Cantriestraat, telkens in een hoog begroeide greppel tussen een drukke straat en een akker met maïs en tarwe. De vorige waarnemingen in de regio Gent dateren van 1943. Binnen Oost-Vlaanderen lijkt de verspreiding van de Greppelsprinkhaan voornamelijk beperkt tot het noorden van de provincie (krekengebied en Antwerpen-linkeroever).

Geert Spanoghe

In 2004 heb ik voor de derde keer de bruine vorm van het Gewoon Spitskopje (Conocephalus dorsalis) in handen gehad. Ditmaal heb ik een schatting kunnen maken van het percentage bruine exemplaren in een populatie. Ook heb ik gezocht naar bruine mannetjes, maar die heb ik niet gevonden: alle bruine en bruinachtige exemplaren waren vrouwtjes. Wel heb ik mannetjes gevonden met een geheel donker achterlijf. Zou dit een 'mannelijke vorm van de bruine variant' zijn? De bruine variant wordt gezien als vrij zeldzaam en uit Nederland zijn slechts enkele waarnemingen bekend.

Verdere info en foto's heb ik geplaatst op: http://www.studiocinqo.com/p_veenvliet/2_other_conehead_2004.htm

Met vriendelijke groet,

Paul Veenvliet

Vorig jaar - op zoek naar meer Sikkelsprinkhanen (Phaneroptera falcata) in de Gentse Kanaalzone - ontdekte ik in de Farmanstraat, ter hoogte van het Noord- en Middendok, een populatie van vele tientallen (honderden?) Boomkrekels (Oecanthus pellucens) (2 km-hokken). Vlakbij is er zeer intensief goederentransport via het spoor en via schepen, en is het zeer waarschijnlijk op die manier dat enkele dieren (vele jaren) voordien op die plek terecht gekomen zijn. De Farmanstraat is binnen de plantenwereld een begrip, omdat er talloze adventiefsoorten gevonden zijn.

Het terrein van ongeveer 300x500 meter is (was) een overwoekerde parking (?) met stroken asfalt en daartussen grind, die dichtgegroeid is met o.a. duinriet en vlinderstruiken: men zou zoiets een steensteppe kunnen noemen. Het is op dit bewuste terrein dat de afterparty van de meest recente City Parade werd gehouden, waarbij alle vegetatie werd verwijderd. Begin augustus 2004 zongen hier in de randen nog een 10-tal Boomkrekels (later meer?). Zowel vorig jaar als dit jaar waren enkele dieren in westelijke, oostelijke en zuidelijke richting “de straat overgestoken”.

Ward Vercruysse

Met 3 waarnemingen van de Sikkelsprinkhaan (Phaneroptera falcata) in het heideveldje van Beisbroek te Brugge (Sint-Andries) op 10 september 2004, door Arnout Zwaenepoel, is nu ook de meest westelijke Vlaamse provincie gesneuveld in de bijzonder snelle opmars van deze soort. Waar blijft Vlaams-Brabant?

Kris Decleer

Na de allereerste vaststelling voor Nederland is nu voor de tweede maal in Vlaanderen de aanwezigheid van Boomkrekel (Oecanthus pellucens) vastgesteld. Gedurende een aantal jaar is reeds een populatie gekend in de Gentse Zeehaven (Ward Vercruysse). Tijdens de nacht van 5 en 6 september 2004 werd door Wim Veraghtert en Maarten Jacobs een exemplaar gehoord op het reservevliegveld te Oostmalle (provincie Antwerpen). Het vliegveld is een erg droog heidegebied op zure zandgrond met stuifduin-restanten, waar nogal veel thermofiele soorten voorkomen. De krekel zat op een hoogte van ca. 4-5 m in een Amerikaanse vogelkers. Het beestje zingt bijna onophoudelijk na zonsondergang. Na de recente vondst van een populatie Negertjes (Omocestus rufipes) bedraagt het aantal soorten sprinkhanen op het vliegveld nu 17.

Tijdens een inventarisatie in de Antwerpse haven op rechteroever afgelopen 20 augustus 2004 werd op een aantal verschillende locaties de Sikkelsprinkhaan (Phaneroptera falcata) aangetroffen. Het betrof de terreinen van New-Holland Tractor (20-tal dieren), Opel Belgium (5-tal), de Scheldedijk ter hoogte van de kerk van Oosterweel (1 ex) en het Fort St-Filips (1 ex).

De soort kon steevast gevonden worden in ruig (nog) niet gemaaid grasland, braamstruweel of solitaire jonge boompjes (1-1,5m hoog) in grasland. Zowel mannetjes als vrouwtjes werden gezien.

Opvallend was ook de talrijke aanwezigheid van beide geslachten van de Tijgerspin (Argiope bruennichi) in dezelfde omgeving.

Meer info: Floris Verhaeghe, Zuidbroekstraat 11, 8600 Woumen, plattekaas@hotmail.com 

Op 17 juli 2004 werd op de Kesselberg nabij Leuven een bijzondere waarneming gedaan: een langvleugelige Heidesabelsprinkhaan (Metrioptera brachyptera). Een mannetje zat te zingen op een kleine plek oude heide (slechts enkele struiken) in een door schapen kort gegraasd struisgrasland. Het dier was schuw en liet zich niet fotograferen, noch vangen. Het liet zich bij het minste onraad vallen om nadien weer omhoog te klauteren. De vleugels waren langer dan het achterlijf. Op 200 m afstand ligt een perceel droge heide van ca. een halve hectare, maar daar komt de soort niet voor.

De Heidesabelsprinkhaan is in Vlaanderen beperkt tot de Antwerpse en Limburgse Kempen. In Brabant zijn historische noch recente waarnemingen (Decleer et al., 2000). In de grotere Limburgse heidegebieden is ze plaatselijk talrijk. De dichtstbijzijnde populatie situeert zich in Tessenderlo op de Houterenberg. Daar komt ze op elk plekje droge heide in een matrix van bos voor, maar dit gebied was een halve eeuw geleden helemaal open (Gorssen & Lambrechts, 2001). Op 2 kilometer van deze populatie ontbreekt ze echter op een schijnbaar geschikte locatie (Molenstede, Vallei van de Drie Beken, verboste droge heide van het Prinsenbos), wat toch aangeeft dat het niet zo een mobiele soort is (Lambrechts & Gabriëls, 2003). Mogelijk zijn er toch nog onontdekte populaties op heiderelicten op de Hagelandse heuvels.

De waarneming op de Kesselberg betreft zeker een zwervend dier. Het is merkwaardig dat dit exemplaar op de zeer kleine plek heide ‘terechtgekomen’ is en niet op het grotere droge heideterrein.

De waarneming van een Heidesabelsprinkhaan op grote afstand van een populatie is al bijzonder, maar het voorkomen van langvleugelige exemplaren is nog meer uitzonderlijk (hoewel deze beide logischerwijze samengaan!). Het is de derde waarneming voor België. In 2003 is een langvleugelig dier gezien in de provincie Limburg te Bilzen in een struikheidevegetatie op de bermen van het Albertkanaal, eveneens een heel eind verwijderd van bekende populaties (Lambrechts & Raemakers, mededeling op www.saltabel.org).

Jorg Lambrechts

Referenties  

DECLEER, K., DEVRIESE, H., HOFMANS, K., LOCK, K., BARENBURG, B. & MAES, D. (2000). Voorlopige atlas en 'rode lijst' van de sprinkhanen en krekels van België. Saltabel i.s.m. IN en KBIN, rapport IN2000/10.

GORSSEN, J. & LAMBRECHTS J. (2001). Beheersplan voor het Vlaams natuurreservaat 'Houterenberg-Pinnekeswijer'. AEOLUS in opdracht van AMINAL afdeling Natuur (Limburg).

LAMBRECHTS, J. & GABRIELS, J. (2003). Studie van het abiotisch en biotisch milieu van de ‘Vallei van de Drie Beken’. Deel III: Fauna AEOLUS i.o.v. AMINAL, afdeling Natuur Vlaams-Brabant.

De Greppelsprinkhaan (Metrioptera roeseli) was tot voor 2000 in Vlaams-Brabant enkel bekend van enkele locaties in het Hageland (waarnemingen uit de jaren 80 en van 1997). In 2000 zijn grote populaties ontdekt in 3 gebieden ten noorden van Leuven:

·        Tussen het Silsombos en Kastanjebos te Veltem-Beisem en Herent

·        Op het provinciaal domein te Kessel-Lo

·        In de Wingevallei te Nieuwrode, Gelrode, Holsbeek en Rotselaar

Deze vindplaatsen worden uitgebreid besproken in het Jaarboek Natuurstudie 2000 van Natuurpunt Oost-Brabant, downloadbaar op www.velpe-mene.be (Guelinckx & Lambrechts, 2001). Toen leek het alsof de soort zich ‘liet tegenhouden’ door het reliëfrijke Brabants leemplateau en de Hagelandse heuvels. De populaties zaten in beek- en riviervalleien ten noorden van deze gebieden.

De soort neemt elders in Europa toe (Hochkirch, 2004). In Vlaanderen staat ze voorlopig nog als ‘kwetsbaar’ op de Rode lijst (Decleer et al., 2000).

In de warme zomer 2003 zijn er op 4 plaatsen in Zuidoost-Brabant en op 2 plaatsen in het Hageland, relatief ver van de bekende populaties, Greppelsprinkhanen gezien. Telkens ging het om langvleugelige mannetjes, hetgeen een zeldzaam verschijnsel is bij deze normaal kortvleugelige soort (Lambrechts & Guelinckx, 2004).

Op 17 juli 2004 ontdekte ik een populatie op de Kesselberg in Leuven (FS 21 40). Ten noorden en ten zuiden van deze Hagelandse heuvel waren al populaties bekend. Minstens 10 zingende mannetjes en een wijfje werden waargenomen in de ‘vlinderweide’, een klein (enkele aren groot) graslandje met kruidenrijke vegetatie. Dit graslandje, dat laat op het jaar gemaaid wordt, is de enige geschikte locatie op de Kesselberg voor deze soort. In 2002 was deze populatie zeker nog niet aanwezig (med. Robin Guelinckx). Vermoedelijk vond de kolonisatie plaats in 2003, gezien de vele waarnemingen van zwervende dieren in dat jaar.

Besluit: De Greppelsprinkhaan lijkt zich verder uit te breiden ten noorden van Leuven. Ook in de Wingevallei ontdekte ik dit jaar nog heel wat nieuwe vindplaatsen. De soort laat zich dus duidelijk niet afschrikken door meer heuvelachtig gebied.

Jorg Lambrechts

Referenties  

DECLEER, K., DEVRIESE, H., HOFMANS, K., LOCK, K., BARENBURG, B. & MAES, D. (2000). Voorlopige atlas en 'rode lijst' van de sprinkhanen en krekels van België. Saltabel i.s.m. IN en KBIN, rapport IN2000/10.

GUELINCKX, R. & J. LAMBRECHTS (2001). Een opvallende verschijning en toch over het hoofd gezien: de Greppelsprinkhaan.  Jaarboek natuurstudie 2000. Natuurreservaten Oost-Brabant vzw. Pp 80-86.

HOCHKIRCH, A. (2004). Long range dispersal of Metrioptera roeselii during the extrme summer of 2003. Referaat sprinkhaansymposium Duitsland.

LAMBRECHTS, J. & GUELINCKX, R. (2004). Een overzicht van bijzondere waarnemingen in Zuidoost-Brabant in 2003 ! Jaarboek BRAKONA 2003: 82-101. Natuurpunt Oost-Brabant vzw, BRAKONA & Prov. Vlaams-Brabant.

Onlangs las ik op de site van Saltabel de melding van twee Lichtgroene sabelsprinkhanen (Metrioptera bicolor) in Noord-België. Afgelopen 9 augustus 2004 vond ik een langvleugelig mannetje van deze soort in het Popelmondedal op de St.-Pietersberg. Het gaat om het eerste exemplaar voor Nederland. Lang zoeken ter plaatse kon niet resulteren in de vondst van meerdere exemplaren. Al met al reden tot een korte mededeling in het tijdschrift Nederlandse Faunistische Mededelingen. 

Rob Felix

Op 3 augustus 2004 werd door Nico Geiregat een mannetje van de Sikkelsprinkhaan (Phaneroptera falcata) op een opgespoten terrein te Oudenaarde waargenomen. Vervolgens op 11 augustus 2004 konden Yves Adams en ik een mannetje vangen in het reservaat de Moenebroeken te Geraardsbergen. Dit betreft vermoedelijk één van de eerste waarnemingen van deze soort voor het westen van Vlaanderen.

Geert De Knijf

Hendrik Devriese

KLEUKERS, R. (2004). De Sprinkhanen van Nederland en België. Jeugdbondsuitgeverij, 80 p.

Deze publicatie is weldra te bestellen (prijs: circa 4 euro) bij de Jeugdbond voor Natuur en Milieu (JNM), Kortrijksepoortstraat 192, B-9000, Gent, Tel: (0032)-(0)92234781, info@jnm.be, www.jnm.be 

Deze nieuwe publicatie is een verzameling van ongeveer 42.600 waarnemingen. Het totale aantal soorten sprinkhanen in Frankrijk wordt geschat op 215 à 220, waarvan 23 endemische soorten. Voor elke soort vind je een verspreidingskaartje terug, met hierbij uitleg over de biologie en de verspreiding.

VOISIN J.-F. (coord.), 2003. Atlas des Orthoptères (Insecta: Orthoptera) et des Mantides (Insecta: Mantodea) de France. Patrimoines Naturels, 60, 104 p.

Deze publicatie is te bestellen bij Muséum national d'Histoire Naturelle en kost slechts 18€. Klik hier.

Dat blijkt uit een Beschermingsplan Sprinkhanen en krekels in Limburg dat in opdracht van de provincie Limburg en de stichting Instandhouding Kleine Landschapselementen in Limburg, IKL is opgesteld voor de 50 meest bedreigde populaties sprinkhanen en krekels. 

Voor meer info en het downloadbare beschermingsplan, klik op deze link.

De cd bevat 29 sprinkhaangeluiden, zo kan je de sprinkhanen die in Vlaanderen voorkomen leren herkennen. Bij de cd zit ook een handig boekje met daarin een foto van elke sprinkhaan en een korte beschrijving.

Je kan deze cd bestellen in de Natuurpunt winkel
Code: FONCD0070
20 euro voor Natuurpunt-leden
22,22 euro voor niet-leden